Współczesne Sgrafitto

Sgrafitto pochodzi od włoskiego graffiare - ryć, drapać, co oznacza zapomnianą technikę dekoracyjną malarstwa ściennego. Trzeba podkreślić, że określenie sgraffito właściwie powinno być stosowane wyłącznie do prac wykonywanych w wilgotnej zaprawie mineralnej, ewentualnie glinie garncarskiej. Co ciekawe od tego samego słowa pochodzi określenie graffiti, które w lot kojarzy nam się - jak kto woli - ze sztuką uliczną albo wandalizmem. Wracając do sgrafitto - można powiedzieć, że w klasycznej geometrycznej postaci opiera się ono na stworzeniu pewnej iluzji przestrzenności na ścianach budynków. Z tego rodzaju dekoracjami, znanymi już w starożytności, a doprowadzonymi do perfekcji w renesansie można zetknąć się zwiedzając Zamek w Krasiczynie (woj. podkarpackie). Sgrafitto pokrywa powierzchnię aż 7000 m2, co stawia krasiczyński zamek na pierwszym miejscu w Europie. Całkiem niezły wynik.

Przykład Sgrafitto na ścianach zewnętrznych zamku w Krasiczynie (woj. podkarpackie).


Technika w telegraficznym skrócie

Sgraffito nie jest dosłownie malarstwem, stanowi raczej rodzaj rzemiosła pozwalającego uzyskać dany rysunek. W większym stopniu jest to technika rysunkowa niż malarska, gdyż dominujące znaczenie i charakterystyczny efekt nadaje położenie nacisku na kontury. Pod wieloma względami można porównać Sgrafitto do drzeworytu, z tą różnicą, że w pierwszej technice wgłębne ryty w zaprawie dają kontur ciemny, a w drugiej na odwrót, wycięcia pozostają jasne.

Najprościej mówiąc jest to więc rysunek wydrapany w barwionym, wilgotnym tynku według odpowiedniego projektu. Technika ta polega na nakładaniu kolejnych warstw zaprawy budowlanej lub kolorowych glin i na zeskrobywaniu fragmentów wierzchnich w czasie, kiedy jeszcze się nie utwardziły. Dwu lub wielobarwny wzór powstaje poprzez odsłanianie warstw nałożonych wcześniej.

Sgraffito z pewnej perspektywy przypomina płaskorzeźbę, a kunsztownie wykonane jest do niej łudząco podobne. Umożliwia uzyskanie iluzji boniowanej ściany, a więc takiej której powtarzający się układ kamieni jest podkreślony w dekoracyjny sposób poprzez uwypuklenie krawędzi oraz lica ciosu. Mówiąc prościej chodzi o opracowanie elewacji w taki sposób, żeby poszczególne kamienie były uwypuklone i dały efekt płaskorzeźby. Na poniższych zdjęciach można porównać te dwie techniki.

Przykład boniowania (lewo) i sgrafitto (prawo).

Wykonanie sgrafitto jest możliwe w zasadzie na każdym murze byle suchym i w dobrym stanie. Jako że można użyć tej techniki nie tylko do dekoracji geometrycznych, ale także do wykonania ornamentów, cieszyła się ona dużą popularnością i wykorzystywana była szczególnie na fasadach budynków. Cechą charakterystyczną wczesnego sgrafitta jest graficzność, co mogło zostać osiągnięte poprzez elementy linearne. Później zaczęto w większym stopniu dekorować płaszczyzny w sposób barwny.


Współczesne sgrafitto i neoklasyczny dwór

Właściciele neoklasycznego dworu z początku XXw. postanowili odmienić oblicze swojej rezydencji. W pierwszej kolejności odświeżyli kolor ścian zewnętrznych. Ich wybór padł na brąz z domieszką beżu w odcieniu przypominającym kakao. Gzymsy między piętrowe, podokienne i nadokienne zostały pomalowane kolorem piaskowym, co dało ciekawy kontrastujący efekt. Jedna ze ścian, zgodnie z życzeniem Właścicieli, miała zostać pokryta współczesnym freskiem Ornante Eterna odpowiednim do fasad budynków i odpornym na czynniki atmosferyczne. Po analizie oczekiwań Klientów Zespół Ornante zaproponował autorski wzór, który został opracowany w oparciu o przykład graficzny otrzymany od Klienta. Motyw graficzny ściśle nawiązuje do renesansowego sgrafitto.

Dworek Klientów przed zmianą koloru elewacji.

Po uzyskaniu akceptacji powtarzalnego wzoru graficznego wraz z ozdobnymi wstawkami z motywami florystycznymi Zespół Ornante przygotował próbki kolorystyczne fresku Ornante Eterna w oparciu o otrzymane od klienta próbki farb elewacyjnych. Dopasowanie kolorystyczne fresku Ornante uwzględnia proces delikatnego blaknięcia kolorów fresku, co jest jego naturalną cechą. Z tego względu kolor świeżo przygotowanego fresku Ornante może być nieznacznie ciemniejszy od koloru ściany. Po pewnym czasie (około 6-9 miesięcy) kolory fresku Ornante ulegną delikatnemu rozjaśnieniu (co jest rzeczą naturalną dla malowideł ściennych) i będą zbliżone do nowego koloru elewacji budynku.

[wstawić projekt graficzny ściany]

Przygotowany został próbnik koloru brązowego z domieszką beżu. Konkretny odcień został dobrany i zaakceptowany osobiście przez klienta poprzez porównanie otrzymanego próbnika kolorystycznego z faktycznymi kolorami elewacji budynku. W zależności od oświetlenia naturalnego, a więc od pory dnia i pory roku - fresk niemal idealnie stapia się z kolorem elewacji albo wyraźnie się odznacza. W żadnym momencie odcień ten nie powoduje jednak dysonansu z otaczającą go barwą fasad. Jasny odcień fresku został dobrany niemal identycznie w porównaniu do gzymsów.

Przygotowany zestaw brytów fresku Ornante Eterna gotowych do montażu na elewacji budynku.

Wymiary ściany będącej przedmiotem zamówienia to 780cm x 390cm co daje 30 m2 powierzchni do wykonania instalacji fresku Ornante Eterna. Dział produkcji Ornante podzielił projekt graficzny na 10 brytów długości 400cm każdy wliczając w to zakładki brytów i marginesy boczne całego projektu graficznego. 

Instalacja fresku Ornante Eterna na powierzchniach o wysokości 8 m wymagała postawienia rusztowania i demontażu pionowego spadu rynny znajdującego się w narożniku. Nie zawsze konieczne jest obstawienie całej ściany rusztowaniem aby wykonać instalację fresku. W tym przypadku wystarczyła konstrukcja o szerokości jednej kładki aby uzyskać wygodny dostęp do całej powierzchni ściany. W przypadku gdy podłoże pod ścianą jest wyrównane i utwardzone, a ściana posiada większą szerokość wystarczy obstawić rusztowaniem fragment ściany, a następnie przemieszczać rusztowanie wzdłuż ściany po wykonaniu instalacji wybranych brytów. Ważne jest aby podczas instalacji fresku Ornante Eterna postępować zgodnie z instrukcją montażu dołączoną do produktu.

Widok poszczególnych brytów fresku Ornante Eterna w trakcie instalacji.

Instalacja fresków Ornante jest zasadniczo zbliżona do montażu tapet ciężkich. Polega ona na klejeniu poszczególnych brytów fresku zgodnie z opracowanym projektem. Klejenie brytów należy wykonać klejem Ornante dołączonym do produktu (dotyczy Ornante Balneo i Ornante Eterna). Łączenie i dopasowanie brytów fresku wykonywane jest metodą na zakładkę z wykorzystaniem podwójnego cięcia falistego.

Poniżej widok na pierwszy naklejony bryt fresku Ornante Eterna. Bryt długości 400cm należy ustawić w pionie zgodnie z instrukcją montażu. Zdjęcie obrazuje marginesy boczny i dolny, które po ukończeniu klejenia brytu należy precyzyjnie dociąć do kształtów narożników.

Zwróć uwagę na kolorystykę brytu, która zmienia odcień w zależności od kąta padania światła.

Widok narożnika ściany wraz z przykładem zapasów (marginesów) fresku, które wymagają docięcia po wykonaniu instalacji fresku.

Zbliżenie na fakturę fresku Ornante Eterna. Przedmiotowa realizacja wykonana została w technice Ornante Eterna Grano Parabol Vivid

Efekt końcowy spotkał się z ciepłym przyjęciem ze strony Właścicieli obiektu. Trzeba przyznać, że inspiracja Sgrafitto była w tym przypadku strzałem w dziesiątkę. Neoklasyczna prosta bryła obiektu zaprojektowana bez wymyślnych detali architektonicznych zyskała wyjątkowo oryginalną dekorację fasady, która współgra z nowoczesnym kolorem ścian oraz ozdobnych gzymsów. Kolejny raz sprawdził się pomysł zastosowania klasyki w nowoczesnym wydaniu.

Efekt końcowy realizacji fresku Ornante Eterna.